Close Menu
Daktilo 1984Daktilo 1984
    • Hakkımızda
    • İletişim
    • E-Bültene Abone Ol
    • Destek Ol
    Facebook X (Twitter) Instagram Telegram
    X (Twitter) Facebook YouTube Instagram WhatsApp
    Daktilo 1984Daktilo 1984
    Destek Ol Abone Ol
    • İZLE
      • Çavuşesku’nun Termometresi
      • 2’li Görüş
      • İki Savaş Bir Yazar
      • Cumhuriyet’in Edebiyatı
      • Varsayılan Ekonomi
      • Yakın Tarih
      • Tümünü Gör
    • OKU
      • Yazılar
      • Röportajlar
      • Çeviriler
      • D84 INTELLIGENCE
      • Asterisk2050
      • Yazarlar
      • Kitap Yorum
    • D84 FYI
      • Hariçten Gazel
      • ABD Gündemi
      • Avrupa Gündemi
    • daktilo2
    • Project Syndıcate
    Daktilo 1984Daktilo 1984
    Anasayfa » Etkili İklim Politikaları İçin Güçlü Devletlere İhtiyaç Var
    Çeviriler PROJECT SYNDICATE

    Etkili İklim Politikaları İçin Güçlü Devletlere İhtiyaç Var

    By Daktilo198421 Kasım 20269 Mins Read
    Share
    Twitter Facebook LinkedIn Email WhatsApp

    “Son 40 yıldır hâkim olan serbest piyasa anlayışı, hükümetlere ekonomiden ellerini çekmelerini, temel kamu hizmetlerini ve uzmanlık gerektiren işleri özel sektöre devretmelerini, mümkün olan her yerde harcamaları kısmalarını ve ekonomik kalkınmanın yönünü tamamen piyasalara bırakmalarını öğütledi.”

    Yazar: Mariana Mazzucato
    Mariana Mazzucato, University College London’da (UCL) inovasyon ekonomisi profesörü.
    Çeviri: Mert Söyler

    Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31), Türkiye’nin Antalya kentinde başladı. Bu yıl “İş Birliği ve Ortak Eylem Yoluyla Uygulamayı Hızlandırmak” temasıyla düzenlenen konferansın katılımcılarını tanıdık bir sorun bekliyor: Yıllardır verilen iklim taahhütlerini somut sonuçlara dönüştürmek.

    Aslında hükümetlerin elinde bunu başarmalarını sağlayabilecek bir araç var. Geçen yıl Brezilya’nın Belém kentinde düzenlenen COP30’da, Brezilya’nın öncülüğünde Sürdürülebilir Kamu Alımlarına İlişkin Belém Bildirgesi kabul edildi. Bildirge, ulusal ve yerel yönetimlerin satın alma güçlerini yeşil dönüşümü desteklemek için kullanmalarına yönelik ortak bir çerçeve ortaya koydu. Aradan geçen bir yılın ardından Brezilya Kamu Hizmetlerinde Yönetim ve İnovasyon Bakanı Esther Dweck ile birlikte Taahhütten Uygulamaya: Belém Bildirgesi’ni Kapsayıcı ve Sürdürülebilir Büyümenin İtici Gücüne Dönüştürmek başlıklı yeni bir politika raporu yayımladık. Raporda, bildirgedeki taahhütlerin nasıl somut sonuçlara dönüştürülebileceğini ve COP31’in bu sürece nasıl katkı sağlayabileceğini ele alıyoruz.

    Dünya genelinde sera gazı emisyonları artmaya devam ediyor. Emisyonlar 2025 yılında yeni bir rekor kırarken iklim değişikliğine bağlı afetler de giderek daha sık ve yıkıcı hâle geliyor. Birleşmiş Milletler Çevre Programı, bu yılın başlarında yayımladığı değerlendirmede, hükümetler mevcut taahhütlerini eksiksiz yerine getirse bile küresel ısınmanın Paris İklim Anlaşması’nda belirlenen 1,5 santigrat derecelik sınırı aşma yolunda olduğunu açıkladı.

    Buna rağmen iklim politikalarının hayata geçirilme hızı, daha güvenli bir iklim geleceği için gereken düzeyin çok gerisinde. Artık asıl soru, hükümetlerin iklim kriziyle mücadele için daha fazlasını yapması gerekip gerekmediği değil, bunu yapıp yapamayacakları. Peki, hükümetler gerekli kurumsal kapasiteye sahip mi? Ne yazık ki pek çok durumda bu sorunun yanıtı hayır.

    Belém’den Çıkarılan Ders: Devlet Kapasitesi Neden Önemli?

    Geçen yıl Brezilya’nın Belém kentinde düzenlenen COP30’un ortaya koyduğu en önemli ders de buydu. Son 40 yıldır hâkim olan serbest piyasa anlayışı, hükümetlere ekonomiden ellerini çekmelerini, temel kamu hizmetlerini ve uzmanlık gerektiren işleri özel sektöre devretmelerini, mümkün olan her yerde harcamaları kısmalarını ve ekonomik kalkınmanın yönünü tamamen piyasalara bırakmalarını öğütledi.

    Bunun sonucunda devletlerin kapasitesi giderek aşındı. Kamunun temel işlevleri özel danışmanlık şirketlerine devredildi. Rosie Collington ile birlikte yazdığımız The Big Con adlı kitapta da bu süreci ele alıyoruz. Devletlerin kendi kapasitelerini zayıflatan bu eğilimi tersine çevirmek için kamu kurumlarının kendi bünyelerindeki uzmanlık ve yetkinliklere daha fazla yatırım yapılması gerekiyor. University College London (UCL) bünyesindeki Yenilik ve Kamu Amacı Enstitüsünün (IIPP) geliştirdiği Kamu Sektörü Yetkinlikleri Endeksi de tam olarak bu kapasiteleri ölçmeyi ve güçlendirmeyi amaçlıyor.

    Devlet kapasitesini iklim politikalarının merkezine yerleştirmek aslında son derece makul bir yaklaşım. Ama bu yöndeki ilerleme oldukça yavaş. Çünkü devletin aktif bir rol üstlenmesi, son 40 yılın hâkim ekonomik anlayışından kopmayı gerektiriyor. Bunun farkında olan Brezilya, “Çözümler COP’u” olarak adlandırdığı konferansta odağı bildirgelerden uygulamaya kaydırdı. İddialı hedeflerin, bunları hayata geçirecek kapasite olmadan pek bir anlam taşımadığını kabul etti.

    Belém’deki konferans sırasında UCL’deki meslektaşlarımla birlikte, iklim hedeflerini somut eylemlere dönüştürmek için bundan sonra atılması gereken adımları inceleyen iki kapsamlı çalışma yayımladık. Bunlardan ilki, Dweck ile birlikte hazırladığımız Adil ve Yeşil Bir Dünya İçin Devlet Kapasitesi ve Yetkinlikleri başlıklı rapordu. İkincisi ise Misyon Odaklı Ülke Platformları: Adil Yeşil Dönüşümün İtici Güçleri başlıklı çalışma raporuydu.

    Her iki çalışma da aynı temel düşünceden hareket ediyor: Etkili iklim politikaları için güçlü bir devlet kapasitesine ihtiyaç var. Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları doğrultusunda ölçülebilir ilerleme sağlayan yatırım ve politikalar gibi iklimle mücadeleye yönelik adımlar da sonuçta kamu kurumları tarafından hayata geçiriliyor. Bunun için birbiriyle koordineli çalışan bakanlıklar, alım yapabilen kamu kuruluşları, kredi sağlayan bankalar ve belirlenen hedefleri somut programlara dönüştürebilen kamu çalışanları gerekiyor. Bunlar olmadan iddialı hedefler boş vaatlerden öteye geçemiyor. Taahhütlerle uygulamalar arasındaki uçurum büyüdükçe kamunun devlete duyduğu güven de zayıflıyor.

    Yeşil dönüşüme ilişkin tartışmalar çok uzun süredir özel sektör finansmanını harekete geçirmeye, düzenleyici hedefler belirlemeye ve piyasa aksaklıklarını gidermeye odaklanıyor. Bunların hepsi önemli, ancak tek başlarına yeterli değil. Hükümetlerin yalnızca piyasaların iklim krizine çözüm üretmesini sağlayacak koşulları oluşturmakla yetinmesi gerektiği düşüncesi, temel bir soruyu göz ardı ediyor: Yatırımları kim koordine edecek, üretim kapasitesini kim geliştirecek, tedarik zincirlerini kim kuracak ve dönüşümün kazanımlarının toplumun geniş kesimleri arasında paylaşılmasını, dolayısıyla siyasi açıdan kabul görmesini kim sağlayacak?

    Emisyonların artmaya devam etmesi bile artık farklı bir yaklaşıma ihtiyaç duyulduğunu göstermeye yetiyor. Hükümetler, kamu kurumlarını yalnızca kurallara uyulmasını sağlayan yapılar olarak görmekten vazgeçmeli. Bunun yerine bu kurumları ekonomik ve toplumsal değer yaratma sürecinin ortak aktörleri olarak kabul etmeli ve yalnızca mevzuata uygunluğu gözetmek yerine açıkça tanımlanmış kamusal hedefler doğrultusunda harekete geçirmeli.

    Böyle bir yaklaşım, kamu kurumlarının politika geliştirme, koordinasyon sağlama, yeni yöntemler deneme ve deneyimlerinden öğrenme becerilerine çok daha fazla yatırım yapılmasını gerektiriyor. Bunun için kamu çalışanlarının teknik uzmanlıklarının artırılması, bakanlıklar ve farklı yönetim kademeleri arasındaki koordinasyonun güçlendirilmesi gerekiyor. Aynı zamanda şirketlerle, çalışanlarla, yerel topluluklarla ve sivil toplum kuruluşlarıyla etkili biçimde iş birliği yapabilecek kurumlar oluşturulmalı.

    Kamu Alımları Yeşil Dönüşümü Nasıl Hızlandırabilir?

    Kamu alımları, böyle bir yaklaşımla nelerin başarılabileceğini gösteren iyi bir örnek. Hükümetler her ekonomide en büyük mal ve hizmet alıcıları arasında yer alıyor. Buna rağmen kamu ihaleleri hâlâ çoğu zaman yalnızca mevzuata uygunluğun sağlanmasına ve maliyetlerin düşürülmesine yönelik idari işlemler olarak görülüyor. İhaleler de genellikle en düşük fiyatı teklif eden şirketlere veriliyor. Oysa bu yaklaşım önemli bir fırsatın kaçırılması anlamına geliyor. Mesele yalnızca devletin ne satın aldığı değil, bunu nasıl yaptığı. Kamunun satın alma gücü, şirketlere hangi ürün ve hizmetlere talep olduğunu gösteriyor, yatırımları belirli alanlara yönlendiriyor ve tedarik zincirlerinin tamamında etkiler yaratıyor.

    Doğru kullanıldığında kamu alımları, piyasaları şekillendirmek ve toplum yararına hedeflere ulaşmak için güçlü bir stratejik araca dönüşebilir. Hükümetler, ulaşmak istedikleri sonuçları belirleyerek yenilikçi ürünlere talep yaratabilir, sürdürülebilir üretime yatırımı teşvik edebilir ve yerel tedarik zincirlerini güçlendirebilir. İklim değişikliğiyle mücadele için girişimci bir devlete ihtiyaç var. Bu da kamu alımlarında satın alınacak ürünlerden çok elde edilmek istenen sonuçlara odaklanmayı gerektiriyor. Başka bir deyişle hükümetler, hangi ürünü satın almak istediklerini belirtmek yerine çözmek istedikleri sorunu tanımlamalı.

    Anna Hope Emerson ile birlikte yakın zamanda IIPP için hazırladığımız çalışma raporunda da savunduğumuz gibi, iklim odaklı kamu alımları çoğu zaman geleneksel ürünlerin yerine piyasada hazır bulunan daha çevreci alternatiflerin satın alınmasından ibaret görülüyor. Oysa bu da önemli bir fırsatın kaçırılması demek. Yeşil kamu alımları daha geniş kapsamlı bir kamusal hedef doğrultusunda kullanıldığında yatırımları yönlendirebilir, sürdürülebilir teknolojilerin ve iş modellerinin yaygınlaşmasını hızlandırabilir ve ekonominin genelinde olumlu etkiler yaratabilir.

    Belém Bildirgesi’nin temelinde de bu düşünce yatıyor. Ama bildirgenin önemi kamu alımlarıyla sınırlı değil. Bildirge aynı zamanda iklim politikalarının başarısının, hükümetlerin nasıl örgütlendiğine ve ekonomik güçlerini nasıl kullandığına bağlı olduğunun giderek daha fazla kabul gördüğünü gösteriyor.

    Belém Bildirgesi, sürdürülebilir kamu alımlarını geliştirmek için birbirini tamamlayan dört temel ilke ortaya koyuyor. Bunlardan ilki, yalnızca mevcut kurallara uyulmasını esas alan ölçütlerin ötesine geçerek çevresel ve toplumsal hedeflerin bütün kamu alımı kararlarına dâhil edilmesi. İkinci ilke ise devletin satın alma gücünü bütün kamu harcamalarında harekete geçirerek sürdürülebilir kamu alımlarının yaygınlaştırılması. Böylece öngörülebilir bir talep yaratılması, yatırımların teşvik edilmesi ve sürdürülebilir üretim kapasitesinin geliştirilmesi amaçlanıyor.

    Üçüncü ilke, kamu alımlarına farklı kesimlerin katılımının sağlanması. Bunun için iklim krizinden etkilenen topluluklar da dâhil olmak üzere farklı paydaşların süreçlere dâhil edilmesi ve çok çeşitli ekonomik aktörlere fırsatlar sunulması gerekiyor. Dördüncü ilke ise kurumlar arası iş birliğinin ve öğrenme süreçlerinin güçlendirilmesi. Kamu kuruluşları ve farklı yönetim kademeleri arasında bilgi, deneyim ve araç paylaşımını sağlayacak kanallar oluşturulduğunda, politika yapıcılar sürdürülebilir kamu alımı uygulamalarını hayata geçirmek, değişen koşullara uyarlamak ve zaman içinde geliştirmek için gerekli kurumsal yetkinlikleri kazanabilir.

    Bu dört ilke, siyasi taahhütlerin daha stratejik, kapsayıcı ve sonuç odaklı uygulamalara dönüştürülmesi için ortak bir çerçeve sunuyor. Aynı zamanda hükümetlere, uygulamaları kendi kurumsal yapılarına ve önceliklerine göre şekillendirme imkânı tanıyor.

    COP30’da başlattığımız çalışmaların devamı niteliğindeki yeni politika raporumuzda da Belém Bildirgesi’nin hayata geçirilmesinin ve sürdürülebilir kamu alımlarının yaygınlaştırılmasının önündeki başlıca engelleri ve bu alandaki fırsatları inceliyoruz.

    İklim Hedeflerini Hayata Geçirmek İçin Doğru Zaman

    Bu yeni analiz, hem Brezilya hem de uluslararası toplum açısından önemli bir dönemde yayımlandı. Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva’nın kısa süre önce yeniden seçilmesi, son yıllarda kaydedilen ilerlemenin üzerine yenilerini eklemek ve sürdürülebilir kamu alımı uygulamalarını daha da yaygınlaştırmak için önemli bir fırsat sunuyor. Aynı zamanda Brezilya’nın son dört yılda yeniden hayata geçirdiği diğer iklim politikalarının da güçlendirilmesine imkân tanıyor. Antalya’daki COP31 ise Belém Bildirgesi’nin yarattığı ivmeyi koruyabilir, daha fazla hükümetin sürece katılmasını sağlayabilir ve uluslararası taahhütlerle ulusal düzeyde atılan adımlar arasındaki bağı güçlendirebilir.

    Politika raporumuzda, sürdürülebilir kamu alımlarının uygulamadaki sonuçlarından çıkarılabilecek dersleri de ele alıyoruz. Bunun için Brezilya’nın Recife kenti ile Bahia eyaletindeki deneyimlerden yararlanıyoruz. Ayrıca IIPP’nin yakın zamanda gerçekleştirdiği vaka çalışmalarına konu olan Brezilya, İskoçya ve İsveç’teki okul yemeği programlarını da inceliyoruz. Bütün bu örnekler, sonuç odaklı politikaların ve kamu alımı uygulamalarının hem mümkün hem de oldukça etkili olduğunu gösteriyor.

    Ancak kamu alımları tek başına ekonominin genelinde ihtiyaç duyduğumuz dönüşümü sağlayamaz. Bu araç, arz ve talep yönlü politikalarla birlikte ve kapsamlı, misyon odaklı bir sanayi stratejisinin parçası olarak kullanıldığında en iyi sonuçları veriyor. Bu çerçevede kamu alımlarından en iyi şekilde yararlanmak, bütün kamu kurumlarını kapsayan koordineli bir yaklaşım gerektiriyor. Brezilya da Sürdürülebilir Kalkınma için Kamu Alımları Bakanlıklar Arası Komisyonu aracılığıyla böyle bir yaklaşımı hayata geçirdi.

    Kamu ve özel sektör arasında düzenli ve kurumsallaşmış bir koordinasyon da gerekiyor. Yenilikçiliği teşvik etmek, sürdürülebilir ürün ve hizmet arzını artırmak ve piyasaların dönüşüme hazırlığını güçlendirmek için politika yapıcılar; kamu kurumları, tedarikçiler, finans kuruluşları, akademi ve sivil toplum arasında iş birliğini bilinçli biçimde geliştirmeli. Bunun yanında Belém Bildirgesi’ne katılımın artırılması da uluslararası ağların harekete geçirilmesi, açık uygulama stratejilerinin, izleme mekanizmalarının ve hesap verebilirlik sistemlerinin oluşturulması açısından büyük önem taşıyor. Son olarak hükümetlerin eğitimler, dijital araçlar ve bilgi paylaşım platformları aracılığıyla kamu kurumlarının ve satın alma ekiplerinin yetkinliklerini geliştirmesi gerekiyor.

    Küresel ölçekte bakıldığında, Belém Bildirgesi’nin yarattığı ivmeyi korumasına ve daha fazla ülkenin desteğini almasına ihtiyacımız var. Elbette bir bildirgeyi imzalamak, tek başına somut bir sonuç elde edildiği anlamına gelmiyor. COP31 devam ederken bildirgeyi imzalamış olan hükümetler, ulaşmak istedikleri hedefleri ve ilerlemeyi nasıl izleyeceklerini de içeren uygulama yol haritalarını yayımlamalı. Aynı zamanda ulusal ve yerel düzeyde daha fazla yönetim bildirgeye katılmalı ve sürdürülebilir kamu alımları konusundaki deneyimlerini paylaşmaya başlamalı.

    Bunun yanında, ulusal kamu bankalarıyla birlikte çalışan çok taraflı kalkınma bankaları da dâhil olmak üzere iklim finansmanını yöneten kuruluşlar, hükümetlerin başarılı olmasını sağlayacak kamu sektörü yetkinliklerini nasıl destekleyeceklerine ilişkin somut planlar ortaya koymalı. Çünkü mesele yalnızca sürdürülebilirlik konusunda taahhütlerde bulunmak değil, bu taahhütleri yerine getirebilecek devletler inşa etmek.

    Antalya’da bu ay düzenlenen konferansın gelecekte “uygulama COP’u” olarak hatırlanması isteniyorsa, katılımcıların öncelikle bir gerçeği resmen kabul etmesi gerekiyor: Devlet kapasitesi ve kurumsal yetkinlikler, sonradan düşünülecek ikincil meseleler değil. Etkili iklim politikalarının hayata geçirilmesini mümkün kılan temel altyapı tam da bunlar.

    ©Project Syndicate

    Yazının orijinaline bu linkten ulaşabilirsiniz.

    Fotoğraf: Markus Spiske

    Dünya Ekonomi M
    Share. Twitter Facebook LinkedIn Email WhatsApp
    Previous ArticleNadir Toprak Elementleri Üzerinden Güç Mücadelesi

    Diğer İçerikler

    Çeviriler PROJECT SYNDICATE

    Nadir Toprak Elementleri Üzerinden Güç Mücadelesi

    17 Kasım 2026By Daktilo1984
    Çeviriler PROJECT SYNDICATE

    Yapay Zekâ Karşısında Yasın Beş Aşaması

    11 Kasım 2026By Daktilo1984
    Çeviriler PROJECT SYNDICATE

    ABD’deki Ara Seçimler Müttefikler İçin Pek Bir Şey Değiştirmeyecek

    10 Kasım 2026By Daktilo1984

    Comments are closed.

    İçerik
    • Yazılar
    • Podcast
    • Forum
    • Röportajlar
    • Çeviriler
    • Özetler
    • Bültenler
    • D84 INTELLIGENCE
    Konular
    • Siyaset
    • Ekonomi
    • Dünya
    • Tarih
    • Kültür Sanat
    • Spor
    • Rapor
    • Gezi
    Sosyal Medya
    • Twitter
    • Facebook
    • Instagram
    • Youtube
    • LinkedIn
    • Apple Podcast
    • Spotify Podcast
    • Whatsapp Kanalı
    Kurumsal
    • Anasayfa
    • Hakkımızda
    • İletişim
    • Yazarlar
    • D84 Yayınları
    • İçerik Sağlayıcılar
    • Yayın İlkeleri ve Yazım Kuralları
    © 2026 DAKTİLO1984
    • KVKK Politikası
    • Çerez Politikası
    • Aydınlatma Metni
    • Açık Rıza Beyanı

    Type above and press Enter to search. Press Esc to cancel.

    Çerezler

    Sitemizde mevzuata uygun şekilde çerez kullanılmaktadır.

    Fonksiyonel Her zaman aktif
    Sitenin çalışması için ihtiyaç duyulan çerezlerdir
    Preferences
    The technical storage or access is necessary for the legitimate purpose of storing preferences that are not requested by the subscriber or user.
    İstatistik
    Daha iyi bir kullanıcı deneyimi sağlamak için kullanılan çerezlerdir The technical storage or access that is used exclusively for anonymous statistical purposes. Without a subpoena, voluntary compliance on the part of your Internet Service Provider, or additional records from a third party, information stored or retrieved for this purpose alone cannot usually be used to identify you.
    Pazarlama
    Size daha uygun içeriklerin iletilmesi için kullanılan çerezlerdir
    • Seçenekleri yönet
    • Hizmetleri yönetin
    • {vendor_count} satıcılarını yönetin
    • Bu amaçlar hakkında daha fazla bilgi edinin
    Seçenekler
    • {title}
    • {title}
    • {title}