28 Şubat 2026’da ABD ve İsrail’in İran genelinde koordineli saldırılar başlatmasıyla patlak veren çatışma, Orta Doğu’daki güç dengesini yalnızca değiştirmekle kalmadı, Türkiye’nin ekonomik, askeri ve hukuki olarak faaliyet gösterdiği stratejik ortamı temelinden yeniden şekillendirdi. Küresel yatırımcılar, savunma ana yüklenicileri ve bölgeye maruziyeti olan çok uluslu şirketler için Türkiye’nin bu yeni düzende konumunu anlamak artık isteğe bağlı değildir. Bu, sağlıklı karar almak için bir ön koşuldur.
Bu yazı, Ankara’nın karşı karşıya olduğu ikili gerçeği incelemektedir: Derin bir stratejik risk anı ve aynı derecede derin bir endüstriyel ve ticari fırsat anı. Yazı aynı zamanda Türkiye’nin savunma ve havacılık sektörüyle etkileşime girecek her ciddi uluslararası oyuncunun yön bulması gereken hukuki ve uyum ortamını ele almaktadır.
Türkiye, İran ile 560 kilometrelik bir kara sınırını paylaşmaktadır. Çatışmanın doğrudan çevresinde bulunan NATO’nun tek üye devletidir. Başlangıçtan itibaren Ankara, kalibre edilmiş bir tarafsızlık duruşu benimsemiş, ne Tahran’ı ne de Washington’ı doğrudan kınamış, buna karşın artan bir kararlılıkla kendi toprak bütünlüğünü ve ekonomik çıkarlarını korumuştur.
Bu kararlılık neredeyse hemen sınanmıştır. 4 Mart 2026’da NATO hava ve füze savunma sistemleri, Türkiye hava sahasında bir İran balistik füzesini, ülkenin güneyindeki İncirlik hava üssünü hedef aldığı bildirilen bir saldırıda engellemiştir. 9 Mart’ta Gaziantep üzerinde ikinci bir füze düşürülmesini müteakip 13 Mart’ta İncirlik yakınlarında üçüncü ve 30 Mart’ta dördüncü bir müdahale gerçekleşmiştir. Her olay Ankara’dan resmi bir diplomatik protesto ve Cumhurbaşkanı Erdoğan’dan Türkiye’nin topraklarına yönelik herhangi bir tehdide “kararlı ve tereddütsüz” yanıt vereceğine dair güçlü bir kamu uyarısı ile sonuçlanmıştır.
Bunlar şüphesiz ki münferit olaylar değildir. On yıllardır Ankara ile Tahran arasında var olan yapısal gerilimi yansıtmakta ve Arap dünyasında bölgesel etki rekabeti, Kürt meselesi, enerji transit hakları ve Esad sonrası Suriye’de güç dengesi şimdi akut bir krize sıkışmıştır. Malatya’daki Kürecik Radar Üssü, NATO’nun AN/TPY-2 erken uyarı radarına ev sahipliği yapmakta olup, Batı ittifakının füze tespit zincirinin ilk halkası olarak kabul edilmektedir ve İran’ın bölgedeki radar mimarisini etkisiz hale getirme stratejisi göz önüne alındığında analistler tarafından özellikle hassas bir potansiyel hedef olarak değerlendirilmektedir.
Ankara’nın tepkisi öğretici olmuştur. Misilleme yapmak veya Batılı ortaklarıyla tamamen hizalanmak yerine Türkiye, Kuzey Kıbrıs’a savaş uçakları konuşlandırmış, güneydoğu hava savunmasını NATO Patriot bataryalarıyla güçlendirmiş ve tüm bakanlıklar bünyesinde yeni acil savunma planlama direktörlükleri oluşturmuştur. Diplomatik olarak Türkiye, kendisini vazgeçilmez bir arabulucu olarak sunmaya devam etmektedir; Tahran ile açık kanalları koruyan ve teorik olarak çatışma geliştikçe arabuluculuk rolü oynayabilecek bir NATO üyesi.
Bununla birlikte Türkiye enerji ihtiyacının yaklaşık üçte ikisini ithal etmektedir. İran, tarihsel olarak Türkiye’nin doğal gaz ithalatının yaklaşık %13’ünü sağlamıştır. Bu arzın kesintiye uğraması ve Hürmüz Boğazı’ndan tanker trafiğinin neredeyse tamamen durması, bölge genelinde enerji fiyatlarının hızla artmasına neden olmuştur. Şubat 2026 itibarıyla yıllık enflasyonun zaten yaklaşık %32 seviyesinde olduğu bir ekonomide enflasyonist baskılar artmıştır. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, piyasayı 2026 sonu için %13–19 enflasyon hedef aralığına yönlendirmekte iken bu yol artık önemli ölçüde zorlaşmıştır.
Turizm bir diğer kayıptır. Doğu Akdeniz’in uluslararası tatilciler tarafından istikrarsız bir bölge olarak tanımlanması, yaz rezervasyonlarını keskin biçimde azaltmış ve ziyaretçileri diğer destinasyonlara yönlendirmiştir. Turizmin döviz rezervlerine anlamlı katkı sağladığı bir ülke için zamanlama olumsuz olmuştur.
Ayrıca mülteci riski de göze alınması gereken bir diğer husus olup Türkiye hâlihazırda dünyanın en büyük mülteci nüfuslarından birine ev sahipliği yapmaktadır. İran devletinin çökmesi veya ciddi şekilde parçalanması, Türkiye’nin doğu sınırında yeni bir yerinden edilme dalgasını tetikleyebilir, bu durum sosyal altyapıyı zorlayacak ve iç siyasi sonuçlar doğuracaktır.
Savunma Sanayii Fırsatı: Türkiye’nin Yükselişi Hızlanıyor
Bu risklerin karşısında, dikkat çekici ivmeye sahip bir savunma sanayii hikâyesi yer almaktadır ve mevcut çatışma bu ivmeyi kesintiye uğratmak yerine hızlandırmaktadır.
Türkiye’nin savunma ve havacılık ihracatı 2025’te 10,54 milyar dolara ulaşmıştır. Bu, bir önceki yıla göre %48 artış anlamına gelmektedir ve sektör 17,9 milyar dolar değerinde yeni ihracat sözleşmeleri imzalamıştır —bu da bir önceki yıla göre %79 artıştır. Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB), 2025’i “altın çağ” olarak nitelendirmiştir; İspanya ile 30 adet HÜRJET uçağı için 2,6 milyar €’luk sözleşme, Endonezya’ya 48 adet KAAN beşinci nesil savaş uçağı ihracatı ve Portekiz ile deniz platformlarına ilişkin anlaşmalar bu dönemin öne çıkan örnekleridir. ASELSAN, TUSAŞ, Baykar, Roketsan ve MKE olmak üzere beş Türk şirketi artık SIPRI’nin küresel en büyük 100 savunma şirketi listesinde yer almaktadır.
Bu rakamlar on yıllık yerlileştirme politikasını yansıtmaktadır. 2000’lerin başında girdilerinin yaklaşık %80’i için dışa bağımlı olan bir sektör, bugün bu bağımlılığı yaklaşık %20 seviyesine düşürmüş ve büyük platformlarda yerli katma değer oranı %80’e ulaşmıştır. ASELSAN, radar, elektronik harp ve elektro-optik alanlarında 2,17 milyar dolar gelirle iç pazara liderlik etmektedir. TUSAŞ, Kahramankazan’daki 4 milyon metrekarelik kampüsünde aynı anda KAAN savaş uçağı, GÖKBEY helikopteri ve ANKA-3 İHA üretimi gerçekleştirmektedir. Baykar, Bayraktar TB2 insansız hava aracı ile Ukrayna, Libya ve Dağlık Karabağ’da sahada kendini kanıtlayan, gelirlerinin %90’ını ihracattan elde eden ve 34 ülkeye teslimatlar gerçekleştiren bir şirkettir.
İran çatışması, paradoksal biçimde bu eğilimi güçlendirmektedir. Bölgesel krizler tarihsel olarak Türkiye’nin savunma sektörünün görünürlüğünü ve stratejik önemini hem iç piyasada hem de partner ülkeler nezdinde artırmaktadır. Mart 2026’daki füze müdahaleleri sırasında NATO ile uyumlu Türk hava savunma sistemlerinin kanıtlanmış performansı, yüksek yoğunluklu tehdit ortamlarında Türk platformlarının gerçek dünya kabiliyetini göstermiştir. SSB, savaşı hava savunması, siber kabiliyetler, füze geliştirme ve elektronik harp alanlarında hızlandırılmış yatırımlar için bir katalizör olarak açıkça tanımlamıştır; bunlar çatışmanın ortaya çıkardığı kabiliyet boşluklarıdır. 2025’te imzalanan 6,5 milyar dolarlık “Çelik Kubbe” entegre hava savunma mimarisi sözleşmesi artık artan bir aciliyetle yürütülmektedir.
Küresel savunma ana yüklenicileri, birinci kademe tedarikçiler, teknoloji yatırımcıları ve Batı savunma pazarlarından çeşitlendirme arayan egemen varlık fonları için Türkiye’nin ekosistemi giderek nadir bulunan bir fırsat sunmaktadır: Ölçek, sahada kanıtlanmış platformlar, hızlı geliştirme döngüleri ve hem siyasi iradeye hem de uzun vadeli yatırımı sürdürebilecek finansal mimariye sahip bir hükümet.
Yukarıda tanımlanan fırsatlar hukuki bir boşlukta var değildir. Bunlar uluslararası hukukun en karmaşık ve hızla gelişen alanlarının kesişiminde yer almaktadır —yaptırımlar, ihracat kontrolleri, çift kullanımlı düzenlemeler ve teknoloji transferi. Bu pazara giren veya genişleyen herhangi bir uluslararası oyuncu için hukuki boyut bir uyum dipnotu değildir. Bu stratejik bir zorunluluktur.
İran çatışması, Türkiye ile bağlantılı OFAC yaptırım uygulamalarını önemli ölçüde yoğunlaştırmıştır. 25 Şubat 2026’da —savaşın başlamasından sadece üç gün önce— ABD Hazine Bakanlığı, İran’ın İHA ve balistik füze tedarik ağlarını kolaylaştırdığı iddia edilen Türk şirketlerinin de dahil olduğu 30’dan fazla kişi, kuruluş ve gemiyi yaptırım listesine almıştır. Sanayi ve Güvenlik Bürosu (BIS) ise aynı anda İran’ın havacılık kompleksine kontrollü bileşenlerin yeniden sevk edildiği iddiaları nedeniyle Türk kuruluşlarını yaptırım listelerine eklemiştir.
Kritik olarak bu adımlar yalnızca listelenen kuruluşlarla sınırlı sonuçlar doğurmamaktadır. Yaptırım altındaki şirketlerle iş yapan Türk bankaları, sigortacılar, lojistik sağlayıcılar ve ihracat ortakları, doğrudan ihlalden ziyade ilişki nedeniyle ABD finans sistemine erişimi kaybetme riski taşıyan artan ikincil yaptırım riskiyle karşı karşıyadır. Süregelen ABD baskısına yanıt olarak Ankara, 16 Mart 2026’da 11068 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ni imzalayarak Türk gümrük bölgesinden geçen kontrollü askeri ve çift kullanımlı malların hareketini düzenleyen yeni bir hukuki çerçeve oluşturmuştur. Düzenleyici mimari artık mevcuttur, bunun tutarlı uygulanması ise şimdilik açık bir sorudur.
Uluslararası yatırımcılar ve karşı taraflar için ders açıktır: Türkiye’nin savunma ve havacılık sektörüyle, sıkı yaptırım taraması, karşı taraf incelemesi ve ihracat kontrol analizi olmadan etkileşime girmek yalnızca ihtiyatsız değildir —potansiyel olarak yıkıcıdır. Türkiye’nin 2020’de Rus S-400 sistemi alımının ardından SSB’yi etkileyen CAATSA yaptırımları hâlâ canlı bir emsaldir. ABD hukuku kapsamında ikincil yaptırımlar, dünyanın herhangi bir yerindeki herhangi bir kuruluşun, yaptırım altındaki taraflarla önemli işlemler gerçekleştirmesi durumunda uygulanır.
Teknoloji Transferi ve İhracat Kontrolleri
Türkiye’nin savunma ihracatının yaklaşık %35’i tarihsel olarak Amerikan menşeli bileşenlere dayanmaktadır. T129 helikopter programı deneyimi, Honeywell’in motorları için ABD ihracat lisansı alamaması ve bunun 30 adetlik sözleşmeyi sekteye uğratması, bu durumun yarattığı stratejik kırılganlığı göstermektedir. Türk savunma ana yüklenicilerini içeren herhangi bir ortak girişim, teknoloji paylaşımı veya tedarik zinciri ortaklığı, ABD İhracat İdaresi Düzenlemeleri (EAR) ve Uluslararası Silah Ticareti Düzenlemeleri (ITAR) uyumunu işlem mimarisinin merkezine yerleştirecek şekilde yapılandırılmalıdır, sonradan eklenen bir unsur olarak değil.
Aynı disiplin Avrupalı ortaklar için de geçerlidir. AB’nin çift kullanımlı düzenlemesi ve Fransa, Almanya, Birleşik Krallık ve İspanya’daki ulusal ihracat lisanslama rejimleri kendi gerekliliklerini taşımakta olup, mevcut jeopolitik ortam birçok Avrupa devletlerini çatışmaya yakın NATO dışı ülkelere teknoloji transferine ilişkin tutumlarını gözden geçirmeye yöneltmiştir.
Türkiye’nin savunma sanayii son derece spesifik bir düzenleyici ekosistem içinde faaliyet göstermektedir. SSB, yabancı katılım gerektiren her türlü yapı için dikkatli bir hukuki mimari gerektiren bir çerçeve altında tedarik, lisanslama ve teknoloji transferini yönetmektedir. Türk Havacılık ve Uzay Sanayii, Baykar, ASELSAN veya Roketsan ile gerçekleştirilecek ortak girişimler SSB onay süreçlerine, offset yükümlülüklerine ve yerli içerik gerekliliklerine tabidir. Bu gerekliliklerin anlaşılması ve işlemlerin bunlara uygun şekilde yapılandırılması yerel uzmanlık ile uluslararası düzenleyici bilgi birikiminin birleşimini gerektirir.
Türkiye, aynı anda sınırındaki savaşın şoklarını emen bir ülke ve tarihindeki en hızlı savunma kabiliyeti inşalarından birini yaşayan bir endüstriyel ekosistemdir. Küresel oyuncular için savunma ana yüklenicileri, kurumsal yatırımcılar, teknoloji şirketleri, lojistik sağlayıcılar ve finansal kurumlar bu ikilik gerçeği ve önemli fırsatları sunmaktadır.
Ancak bu fırsatın çevresindeki hukuki ve düzenleyici ortam, onu yaratan jeopolitik kadar karmaşıktır. Yaptırım maruziyeti, ihracat kontrol yükümlülükleri, ikincil risk ve işlem yapılandırma zorlukları, deneyimli hukuk danışmanlarının ortadan kaldırabileceği engeller değildir. Bunlar, doğru şekilde anlaşılıp yönetildiğinde, bunları hassasiyetle yönetenler için rekabet avantajına dönüşen risklerdir.
Türkiye, her zaman onu derinlemesine anlayanları ödüllendiren bir ülke olmuştur. Mevcut ortamda bu ödül daha büyüktür ve yanlış anlamanın maliyeti de aynı ölçüde büyüktür.